Szkolenie BHP online w Niemczech jest dozwolone, ale tylko jako środek pomocniczy. DGUV, czyli związek niemieckich ustawowych ubezpieczycieli wypadkowych, pisze to wprost w wytycznych FBORG-004: instruktaż można prowadzić z użyciem mediów elektronicznych, jeśli pracownicy mogą zadawać pytania na głos, a ktoś sprawdza, czy zrozumieli treść. Wysłanie linku do kursu i pilnowanie odsetka ukończeń instruktażem w rozumieniu niemieckich przepisów nie jest.
Dotyczy to e-learningu, wideokonferencji i gogli VR. Poniżej wyjaśniamy, czego wymagają § 12 ustawy o BHP (ArbSchG) i DGUV Vorschrift 1, gdzie DGUV stawia granice formatom elektronicznym i jak wygląda proces, który obroni się podczas kontroli. Po niemiecku ten obowiązek nazywa się Unterweisung, odpowiednik naszego instruktażu stanowiskowego i szkolenia okresowego.
Czego wymagają § 12 ArbSchG i DGUV Vorschrift 1
Pracodawca musi w czasie pracy przeszkolić pracowników w sposób wystarczający i odpowiedni, przekazując polecenia i wyjaśnienia dopasowane do ich stanowiska lub zakresu zadań. DGUV Vorschrift 1 dodaje: co najmniej raz w roku, a instruktaż trzeba udokumentować. Żaden z tych tekstów nie narzuca formy przekazu.
Brzmienie przepisu znajdziesz w § 12 ArbSchG (gesetze-im-internet.de, po niemiecku). Instruktaż jest wymagany przy zatrudnieniu, przy zmianie zakresu zadań oraz przy wprowadzeniu nowych narzędzi pracy lub technologii, zawsze przed rozpoczęciem pracy. W przypadku pracy tymczasowej obowiązek spoczywa na firmie, która korzysta z pracownika.
§ 4 DGUV Vorschrift 1 z komentarzem DGUV Regel 100-001 (BGHM, po niemiecku) ustala minimum roczne. Inne przepisy bywają surowsze: młodociani muszą przechodzić instruktaż co pół roku na podstawie § 29 niemieckiej ustawy o ochronie pracy młodocianych. Jakie terminy i okazje obowiązują przy danej czynności, pokazuje nasze bezpłatne narzędzie Unterweisung Arbeitsschutz dla Niemiec (strona po niemiecku), ze źródłem przy każdym interwale.
O formie decyduje głównie Regel 100-001. Instruktaż ma być przekazany w zrozumiałej formie i języku. Osoba odpowiedzialna musi się upewnić, że treść została zrozumiana, a pracownicy muszą mieć możliwość zadawania pytań. Komentarz sam wyciąga z tego wniosek: samo przekazanie materiałów do samodzielnej nauki nie wystarcza.
Co DGUV mówi o mediach elektronicznych
DGUV akceptuje instruktaż elektroniczny, jeśli łączy się z możliwością dodatkowych ustnych wyjaśnień, indywidualnie lub w grupie, na przykład podczas rozmowy wideo albo telefonicznej. Dwa warunki obowiązują zawsze: musi nastąpić sprawdzenie zrozumienia, a uczestnicy muszą móc dopytać ustnie.
Tak brzmi punkt 3.5 dokumentu FBORG-004 „Instruktaż w pracy zdalnej” (DGUV, 2021, po niemiecku). Dokument powstał z myślą o pracy zdalnej, ale jego zapisy o mediach elektronicznych mają charakter ogólny. Wprost za niewystarczające uznaje samodzielne przejście programu szkoleniowego bez kontaktu ustnego i bez możliwości zadania pytania.
Jak sprawdzić zrozumienie? FBORG-004 podaje trzy sposoby: pytania kontrolne, pokazanie lub opisanie przebiegu czynności przez pracownika albo rozmowę prowadzącego z uczestnikiem. Test na końcu modułu może być częścią tej kontroli. Rozmowy nie zastępuje.
Regel 100-001 dokłada jeszcze jedno. Gdy używa się środków elektronicznych, może być potrzebne dodatkowe przećwiczenie niektórych czynności i zachowań w praktyce. Skuteczność instruktażu sprawdzają przełożeni.
Gdzie formaty elektroniczne nie wystarczają
Niemiecki instruktaż odnosi się do konkretnego stanowiska, a media elektroniczne są zwykle bardziej ogólne. DGUV podaje przykłady, w których same nie wystarczą: złożone sytuacje zagrożenia, praca przy maszynach oraz prawidłowe zakładanie i używanie ochrony dróg oddechowych i innych środków ochrony indywidualnej.
Strona DGUV o instruktażu wspieranym elektronicznie (DGUV, po niemiecku) wymienia też zalety: uczestnik nie musi być na miejscu, można dotrzeć do pracowników mobilnych, a treści mogą być multimedialne i wielojęzyczne. Czynności praktyczne trzeba jednak nadal ćwiczyć w praktyce.
Pytań o zasady obowiązujące w konkretnym zakładzie nie da się uogólnić. Gdzie jest miejsce zbiórki dla hali 3? Kto odłącza linię przed konserwacją? Odpowiedzieć musi ktoś, kto zna zakład.
Dokumentacja i podpis
DGUV Vorschrift 1 wymaga udokumentowania instruktażu, ale nie określa formy ani nie wymaga podpisu. Niektóre przepisy państwowe wprost żądają dokumentacji pisemnej lub podpisu. Ze względów dowodowych DGUV i tak zaleca, by każdy instruktaż zapisać.
W sprawie podpisów elektronicznych FBORG-004 (punkt 3.8) rozróżnia trzy przypadki. Wklejony obrazek z podpisem nie jest jednoznacznym dowodem. Zeskanowany dokument podpisany odręcznie nadaje się lepiej. Jeśli podpis ma mieć moc prawną, DGUV wskazuje kwalifikowany podpis elektroniczny (QES).
W praktyce zapis powinien zawierać datę, temat, prowadzącego i uczestników. System szkoleniowy, który zapisuje ukończenia z datą i wynikiem, załatwia tę część automatycznie. Część ustną i tak trzeba dopisać.
Certyfikowane oprogramowanie do instruktażu
Certyfikat nie jest obowiązkowy. Ubezpieczyciele wypadkowi zalecają jednak sprawdzone produkty, a jednostka certyfikująca IAG w ramach DGUV Test dobrowolnie certyfikuje elektroniczne środki do instruktażu według własnych zasad badań.
FBORG-004 w punkcie 3.6 streszcza, czego te zasady wymagają. Produkt ma dokumentację, dzięki której prowadzący ocenią jego możliwości i ograniczenia. Dokumentacja wyraźnie wskazuje obowiązek uzupełniającego instruktażu ustnego. Sam program przypomina o tym co najmniej na początku i na końcu każdego modułu.
Nawet certyfikowany program nie wypełnia więc obowiązku sam. Certyfikat potwierdza właśnie to, że program wymaga części ustnej.
Gdzie w instruktażu pasuje VR
VR to elektroniczny środek pomocniczy, więc obowiązują go te same zasady. Jego przewaga leży tam, gdzie klasyczny e-learning jest słaby: w ćwiczeniu. Niebezpieczne sytuacje można przećwiczyć bez ryzyka, a instruktaż zyskuje praktyczną część, której Regel 100-001 oczekuje przy środkach elektronicznych.
Niemiecki Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy DGUV (IFA) sprawdził to podejście w praktyce. W Airbusie korzystanie z zabezpieczeń przed upadkiem omawiano na corocznym instruktażu głównie na podstawie prezentacji. Razem z ubezpieczycielem wypadkowym BG ETEM IFA przygotował szkolenie VR z wirtualnym stanowiskiem na skrzydle samolotu, które miało uzupełnić prezentację o elementy praktyczne (IFA, karta projektu nr 0416, 2020, po niemiecku). Pierwsze testy pokazały, że użytkownicy czuli respekt przed wirtualną wysokością. IFA wymienia też ograniczenia: brak wrażeń dotykowych, a u części osób zawroty głowy i złe samopoczucie, czyli tak zwaną chorobę VR.
Sensowny przebieg wygląda tak. Przełożony otwiera instruktaż i omawia specyfikę zakładu. Pracownicy ćwiczą w goglach, na przykład pracę na wysokości albo rozpoznawanie zagrożeń na produkcji. Potem przychodzi czas na pytania i krótką rozmowę sprawdzającą zrozumienie. LMS VR zapisuje, kto, kiedy i z jakim wynikiem ukończył dany scenariusz.
Jak nasze scenariusze pasują do niemieckich obowiązków, wyjaśniamy na stronie o szkoleniach BHP w VR w Niemczech (po niemiecku).
Lista kontrolna: szkolenie BHP online w Niemczech
- Ocena ryzyka określa, które treści przekazuje się elektronicznie, a które w praktyce na miejscu.
- Każda jednostka elektroniczna ma wskazaną osobę do kontaktu w razie pytań, na żywo lub przez wideo.
- Zrozumienie sprawdza się pytaniami, pokazem lub rozmową. Sam przycisk „przeczytane” się nie liczy.
- Sprawy specyficzne dla zakładu, takie jak miejsce zbiórki, numery alarmowe czy odłączanie maszyn, wyjaśnia osoba znająca stanowisko.
- Zapis zawiera datę, temat, prowadzącego i uczestników, łącznie z częścią ustną.
- Roczny termin liczy się od daty ostatniego instruktażu.
Kiedy instruktaż trzeba powtórzyć niezależnie od rocznego cyklu, opisaliśmy w tekście o instruktażu BHP w Niemczech. Dla porównania z innym systemem przeczytaj o szkoleniach BHP w Wielkiej Brytanii. Wszystkie scenariusze znajdziesz w naszym katalogu szkoleń VR.
