Instruktaż BHP firm zewnętrznych to informacja, którą gospodarz terenu przekazuje wykonawcy i jego pracownikom, zanim zaczną pracę: jakie zagrożenia czekają na miejscu, jakie zasady obowiązują i co robić, gdy coś pójdzie źle. Z samego zawodu (spawania, serwisu, montażu) swoich ludzi szkoli wykonawca. Twoją częścią jest teren. W Polsce mówi o tym art. 208 Kodeksu pracy, a w USA, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Francji i Hiszpanii obowiązują przepisy o bardzo podobnym sensie: powiedz, co u Ciebie jest niebezpieczne, uzgodnij, jak to opanować, i zrób to przed rozpoczęciem prac.
Poniżej: kto za co odpowiada, czego przepisy wymagają od gospodarza terenu w sześciu krajach, co powinno się znaleźć w instruktażu i gdzie pomaga VR.
Kto odpowiada: Ty czy wykonawca?
Obaj, każdy za swoją część ryzyka. Wykonawca zna swoją robotę i uczy swoich pracowników, jak ją wykonać. Ty znasz swój zakład: wózki widłowe, instalacje pod napięciem, magazyn chemikaliów, alarm, który brzmi jak próbny. Żadna ze stron nie zastąpi drugiej.
Kodeks pracy ujmuje to wprost. Gdy w tym samym miejscu jednocześnie pracują pracownicy różnych pracodawców, art. 208 Kodeksu pracy nakazuje im współpracować, wyznaczyć koordynatora nadzorującego BHP wszystkich tych osób, ustalić zasady współdziałania na wypadek zagrożenia i informować się nawzajem o działaniach zapobiegawczych. Wyznaczenie koordynatora nie zwalnia nikogo z obowiązków wobec własnych pracowników. Pracodawca, na którego terenie odbywają się prace, przekazuje pozostałym informacje z art. 207¹: o zagrożeniach, o działaniach ochronnych i o osobach wyznaczonych do pierwszej pomocy, gaszenia pożarów i ewakuacji.
Jest też art. 304 Kodeksu pracy. Pracodawca musi zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy także osobom pracującym na jego terenie na innej podstawie niż umowa o pracę oraz osobom prowadzącym tam działalność na własny rachunek. Jednoosobowy serwisant na fakturze też się w tym mieści.
Brytyjski urząd HSE opisuje ten sam podział w ulotce Using contractors (HSE, 2012). Twoja ocena ryzyka powinna obejmować zagrożenia, jakie Twój zakład stwarza dla wykonawców, np. azbest czy pojazdy. Wykonawca ocenia ryzyko swojej pracy. Potem siadacie razem i ustalacie, jak praca jednej strony może zaszkodzić ludziom drugiej, zanim prace ruszą.
Czego przepisy wymagają od gospodarza terenu
Wszędzie gospodarz ma przekazać informacje o zagrożeniach i uzgodnić działania przed startem prac. Różnice dotyczą tego, co musi być na piśmie i kto prowadzi koordynację.
| Kraj | Co musi zrobić gospodarz terenu | Źródło |
|---|---|---|
| Polska | Współpraca pracodawców, wyznaczenie koordynatora, zasady postępowania w razie zagrożenia, przekazanie informacji o zagrożeniach i osobach od pierwszej pomocy i ewakuacji (KP art. 208) | Kodeks pracy, art. 208 |
| USA | Przy procesach z wysoce niebezpiecznymi chemikaliami: informacja o zagrożeniu pożarem, wybuchem i uwolnieniem substancji toksycznych, omówienie planu awaryjnego, kontrola wejść i wyjść, rejestr urazów wykonawców (29 CFR 1910.119(h)) | Cornell LII |
| Wielka Brytania | Informacja o ryzyku, wprowadzonych zabezpieczeniach i procedurach awaryjnych, współpraca przez cały czas trwania prac | HSE INDG368 |
| Niemcy | Współpraca i wzajemne informowanie o zagrożeniach; gospodarz upewnia się, że pracownicy innych firm dostali odpowiednie instrukcje dla jego zakładu (ArbSchG § 8) | gesetze-im-internet.de |
| Francja | Wspólna inspekcja terenu przed pracami, wspólna analiza ryzyk wynikających z nakładania się działań i, jeśli takie ryzyka są, pisemny plan de prévention (Code du travail R4512-2, R4512-6) | code.travail.gouv.fr |
| Hiszpania | Właściciel zakładu informuje i instruuje pozostałe firmy przed rozpoczęciem prac, na piśmie, gdy ryzyka są poważne lub bardzo poważne (Real Decreto 171/2004, art. 7 i 8) | BOE |
Przy USA jedno zastrzeżenie. Przepis OSHA o wykonawcach dotyczy tylko procesów z wysoce niebezpiecznymi chemikaliami i wyłącza usługi pomocnicze, jak sprzątanie, dostawy czy catering. Poza nim działa polityka OSHA wobec wielu pracodawców (OSHA, 1999): za to samo zagrożenie na wspólnym terenie można ukarać więcej niż jednego pracodawcę, również tego, który sprawuje ogólny nadzór nad terenem.
Hiszpania idzie dalej przy pracach z własnego zakresu działalności: główny przedsiębiorca żąda od wykonawców pisemnego potwierdzenia, że ocenili ryzyko i przeszkolili ludzi, których przysyłają (Real Decreto 171/2004, art. 10). Art. 208 Kodeksu pracy takiego wymogu nie zawiera. Mimo to o takie potwierdzenie dobrze jest poprosić.
Co powinien obejmować instruktaż
Mów o swoim terenie. Wykonawca umie spawać albo serwisować agregat chłodniczy. Nie wie za to, którędy biegną u Ciebie rurociągi gazowe.
Najkonkretniej opisuje to francuski Code du travail R4512-15: kierownik firmy zewnętrznej, na miejscu i przed rozpoczęciem prac, pokazuje pracownikom strefy niebezpieczne i sposób ich oznakowania, objaśnia środki ochrony, prowadzi ich drogą do miejsca pracy, do udostępnionych pomieszczeń i do wyjść ewakuacyjnych. Razem z listą HSE daje to praktyczny zakres:
- zagrożenia Twojego terenu, na które trafi praca wykonawcy (drogi transportowe, urządzenia pod napięciem, magazynowane chemikalia, strefy prac pożarowo niebezpiecznych);
- wprowadzone zabezpieczenia i to, czego nie wolno ruszać ani omijać;
- procedury awaryjne: sygnały alarmowe, miejsce zbiórki, osoby od pierwszej pomocy i ewakuacji, telefon;
- drogi dojścia i wyjścia, strefy zakazane, zasady wpisu na listę wejść;
- Twój sprzęt, z którego wolno korzystać, i ten, którego nie wolno;
- zezwolenia na prace szczególnie niebezpieczne i procedury blokowania energii dla danego zadania;
- kto nadzoruje pracę i kto może ją wstrzymać.
Studia przypadków HSE pokazują, co dzieje się bez tego. Kierowca dostawczy wszedł do hali zapytać, gdzie ma się rozładować, i potrącił go wózek widłowy. Pracownik firmy zewnętrznej w gospodarstwie podniósł rurę nawadniającą i dotknął nią linii napowietrznej 33 000 V, o której nikt mu nie powiedział. Żadne z tych zagrożeń nie wynikało z pracy wykonawcy. Oba wynikały z terenu.
Firma zewnętrzna a pracownik tymczasowy
Zasady opisane wyżej dotyczą firm, które same organizują swoją pracę. Pracownik tymczasowy z agencji pracuje pod Twoim kierownictwem, więc obowiązek instruktażu zwykle przechodzi na Ciebie. Niemcy zapisali to wprost: przy pracy tymczasowej instruktaż z ArbSchG § 12 prowadzi firma przyjmująca, z uwzględnieniem kwalifikacji i doświadczenia osoby (ArbSchG § 12).
Jeśli szczyt sezonu obsługujesz pracownikami z agencji, więcej piszemy w tekście o szkoleniu pracowników sezonowych w magazynie.
Gdzie pasuje VR
Ekipa wykonawcy często przyjeżdża w poniedziałek rano, słucha 20-minutowej pogadanki, podpisuje listę i o dziesiątej jest już przy robocie. Gubi się to, czego trudno opisać słowami: jak Twój zakład naprawdę wygląda, gdy zza ślepego narożnika wyjeżdża wózek.
Krótkie scenariusze VR dobrze wypełniają tę lukę. Scenariusz Zagrożenia na produkcji stawia uczestnika na wirtualnej hali i każe znaleźć zagrożenia, z informacją zwrotną o tym, co przeoczył. Dla serwisantów utrzymania ruchu Lockout Tagout (LOTO) przećwiczy krok po kroku odcięcie energii, zanim dotkną Twoich maszyn. Co powinna obejmować sama procedura, opisujemy w tekście szkolenie LOTO (lockout/tagout): co musi obejmować. Przy pracach dachowych i montażowych przyda się Praca na wysokości. Gogle można wydać na portierni, a sesję skończyć, zanim zostanie podpisane zezwolenie.
VR nie zastępuje obejścia prawdziwego terenu ani szkolenia zawodowego, które zapewnia wykonawca. Skraca to obejście, bo człowiek wie już, na co patrzeć. A jeśli Twój zakład ma zagrożenia, których żaden gotowy kurs nie pokazuje, scenariusz z Twoim układem hali zbudujemy w ramach usługi aplikacje VR i AR na zamówienie.
Liczy się też dokumentacja. Firmy zewnętrzne przychodzą i odchodzą, a inspektor zapyta, kto i kiedy został poinstruowany. Platforma taka jak nasz LMS VR zapisuje każdą ukończoną sesję z nazwiskiem i datą, co jest wygodniejsze niż segregator na portierni. Więcej w tekście rejestry szkoleń: papier czy LMS.
Lista kontrolna przed wejściem wykonawcy
- Czy zapytałeś wykonawcę o jego wyniki BHP i o to, jak szkoli swoich ludzi?
- Czy obie strony sprawdziły, jak praca jednej może zaszkodzić pracownikom drugiej?
- Czy wyznaczono koordynatora, jeśli Twoi ludzie pracują w tym samym miejscu?
- Czy każdy pracownik wykonawcy zna sygnały alarmowe, miejsce zbiórki i osoby od pierwszej pomocy?
- Czy na miejscu pokazano mu drogi, strefy zakazane i wyjścia ewakuacyjne?
- Czy uzgodniono, z jakiego sprzętu może korzystać i kto wydaje zezwolenia?
- Czy masz datowany zapis tego, kto został poinstruowany?
- Czy ktoś w trakcie prac sprawdzi, że uzgodnione zabezpieczenia działają?
Po zakończeniu prac poświęć dziesięć minut na omówienie, co zadziałało, a co nie. HSE zaleca takie podsumowanie, a nic ono nie kosztuje. Scenariusze, które pomagają zapamiętać instruktaż, znajdziesz w naszym katalogu szkoleń VR.
